İstemsiz yapılan hareketleri ve organ fonksiyonlarının kontrolünü gerçekleştiren sistem olan otonom sinir sistemi sempatik ve parasempatik sinir sistemi olarak ikiye ayrılır. Stres yaratan durumlarda sempatik sinir sistemi devreye girer. Hayatta kalma reaksiyonu olan “Savaş ya da kaç,” mekanizması ile ilişkilidir.

Savaş ya da kaç tepkisi bir tehdit algıladığımızda ortaya çıkar ve sempatik sinir sistemi faaliyete başlar. Peki bu sırada bedenimizde neler olur?

Hayatta kalmak için yüksek seviyede konsantrasyona ihtiyacımız olduğundan beyin dalgalarımız yüksek beta dalgalarına geçer. Bu sayede odağımızı uzun süre koruyabiliriz. Peki hayatta kalabilmek için başka neye ihtiyacımız var? Kaslarımızın tam performansla çalışmasına değil mi? İşte bu nedenle bedendeki kan dolaşımı önceliği organlardan kaslara yönlendirilir.

Stres hormonları salgılandığında bedende bir enerji patlaması olur ve sahip olunan bütün enerji hayatta kalma ile ilgili sistemler tarafından kullanılır. Stres tüm organizmalar için normal bir durum olmakla birlikte uzun süreli stres hiçbir organizma için sürdürülebilir değildir.

Siz stres halindeyken bağışıklık sisteminiz zayıf düşer. Organlarınız yenilenemez ya da onarılamaz. Çünkü enerji onların kullanımından alınmıştır. Dolayısı ile uzun süreli strese maruz kaldığınızda hastalık kaçınılmazdır.

İzlediğim Rewired adlı belgeselde Dr. Joe Dispenza şöyle bir örnek veriyor: “Örneğin bir dinazor sizi kovalıyor ve bedeninizde stres hormonları salgılanıyor ve siz de kaçıyorsunuz. Bir mağaraya sığınıyorsunuz ve hayatta kalıyorsunuz. Sonra düşünün ki dinazor mağaranın çıkışında sizi bekliyor. Yemek bulmak için dışarıya çıkmanız gerek ama tehlike geçmiş değil.” Böyle bir durumda ne kadar kalabilirsiniz? İşte uzun süreli stres sürekli tehdit algısı içinde yaşamaktır ve ne yazık ki insanlar içinde bulunduğumuz dönemde günlerinin büyük kısmını yoğun stres altında geçiriyorlar.

Eğer sağlıklı bir yaşam istiyorsanız huzurlu halde, yani parasempatik sinir sisteminin hakimiyetinde yaşamalısınız. Yoksa bilin ki hastalık mutlaka sizi bulacak ya da halihazırda hasta iseniz iyileşme ya hiç, ya da olması gerekenin çok altında olacak.

Şimdi gelelim çok önemli bir noktaya. Stres nasıl tetiklenir? Beden stres hormonlarını ne zaman salgılar?

Az önce bahsettiğimiz gibi bir tehdit algısı halinde stres durumuna geçersiniz. Örneğin bir fırtınada denizin ortasında kalmış olabilirsiniz, ya da siz alış veriş yaparken silahlı biri bulunduğunuz markete girmiş olabilir. Bunlar ekstrem örnekler olmakla birlikte dıştan gelen, realitede karşılık bulabilecek örneklerdir. Ancak stresin bir de içten gelen versiyonu vardır.

Beyin aklınızdan geçen bir düşüncenin ya da bir hayalin gerçek mi yoksa değil mi olduğunu bilmez. Başka bir deyişle beyin için hayalleriniz dış dünyanız kadar gerçektir. Örneğin bir kumsalda yürüdüğünüzü ve ayaklarınızı deniz suyunun karışmasıyla yumuşamış kumların üzerinde gezdirdiğinizi hayal ederseniz, beyin orada olduğunuzu ve bu eylemi yaptığınızı sanacaktır. Aklınızdan geçen olumsuz düşünceler eğer sizde duygusal tepkilere yol açıyorlarsa -ki bir düşünce zihninizde tekrarlanan bir döngüye girdiyse bu kaçınılmazdır- stresi tetiklerler. Çünkü tehdit beyniniz için dış dünyadaki kadar gerçek kabul edilecektir.

Stresten kaçınmanın ya da kurtulmanın yolları bu yazının konusu olmamakla birlikte, eğer aklınızdan geçen düşüncelerin kontrolünü elinize alırsanız, sağlınıza beklentinizin çok ötesinde olumlu şekilde yansıyacağından emin olabilirsiniz. Çünkü stressiz bir yaşam sağlıklı bir yaşam demektir!